På 1980-talet oppdaga forskarar at eit viktig lag rundt jorda var i ferd med å bli tynnare. Men kva var det som hadde skjedd – og korleis klarte verda å snu utviklinga?
Jorda sitt eige solfilter
Langt over hovuda våre finst eit tynt lag med gassen ozon. Dette laget fungerer litt som jorda sitt eige solfilter. Det stoppar mykje av den sterke ultrafiolette strålinga (UV-stråling) frå sola. Utan dette naturlege vernet ville mykje meir skadeleg stråling ha nådd bakken.
Kva var ozonholet?
På 1980-talet oppdaga forskarar at dette laget var blitt mykje tynnare over Antarktis. Mange kalla dette for ozonholet.
Det var eigentleg ikkje eit ekte hol, men eit område der laget var blitt så tynt at meir UV-stråling slapp gjennom.
Forskarane fann etter kvart ut at årsaka var nokre kunstige gassar som blei kalla KFK-gassar (klorfluorkarbon). Desse blei brukte mellom anna i kjøleskap, klimaanlegg og sprayboksar. Når gassane kom opp i atmosfæren, braut dei ned ozonlaget.
Verda samarbeidde
I 1987 blei nesten alle land i verda einige om å slutta å bruka dei mest skadelege stoffa. Avtalen blir kalla Montreal-protokollen.
Etter kvart som stoffa forsvann, byrja ozonlaget sakte å byggja seg opp att. Forskarar meiner dette er eit av dei beste døma på at land kan samarbeida for å løyse eit globalt miljøproblem.
Historia er ikkje over
Ozonlaget er framleis ikkje heilt tilbake slik det var, men målingar viser at det held fram med å bli sterkare. Dersom land held fram med å følgja avtalen, ventar forskarar at laget kan bli om lag like sterkt som før i løpet av dei neste tiåra.
16. september er Den internasjonale dagen for vern av ozonlaget.
Kjelder: FN, NASA Ozone Watch, Store norske leksikon
